OGHAM -- eolas a mbeidh fáilte roimhe

Le Criostóir Mac Fhearaigh agus Tim Stampton
Cló Iar-Connachta. IEP 4.99. ISBN 1-874700-435.

Léirmheas le Gearailt Mac Eoin, 1996-05-16

Leabhar gleoite luachmhar atá anseo. Is dócha nach bhfuil léitheoir ar bith ann nár chuala trácht ar an Ogham, an aibítir a bhí in úsáid go tréan mar mheán cumarsáide faoin cheathrú céad in Éirinn, sular tháinig "an aibidil a chuir Cadmus i mbéal an tslua" chun ár sinsir, le teacht na Críostaíochta.

Ach is ábhar é seo ar beag eolas a bhíonn ag daoine faoi agus cuirfidh an leabhar álainn dátheangach seo ar an eolas sin iad, a bheag nó a mhór.

Ó Dhiarmaid Mac Coitir, seanchaí, a chéad-chuala mé an focal "Ogham" agus mé ag éisteacht leis an scéalaíocht ar Oidheadh Clainne Uisnigh, leithchéad bliain ó shin.

Agus é ag teacht go deireadh an scéil, agus tar éis dó a chur síos a dhéanamh ar bhású Naoise, Aindle agus Ardáin, agus ar bhás truamhéalach Dheirdre ina ndiaidh, chuir sé críoch leis an seanchas mar seo:- "Cuireadh a lia os a leacht, scríobhadh a n-ainmneacha in Ogham, agus fearadh a gcluichí caointe."

Ar dheis Dé go raibh anam an scéalaí uasail a choimeád ár n-oidhreacht liteartha beo dúinn ina mheabhair agus ar a bheola. Agus seo véarsa as Leabhar Laighean:-

Ogum i llia, lia uas lecht,
bali i téigtis fecht fir,
mac ríg hErend ro gaet and
do gae gand os gabur gil

(Ogham ar lia, lia os leacht,
san áit a mbíodh fir ag gabháil thart,
áit ar marbhaíodh mac rí Éireann
ag sleá ollmhór, 's é ar dhroim eich bháin.)

Beidh fáilte, mar sin, roimh an eolas cruinn atá curtha ar fáil sa leabhar seo ar clóbhuaileadh na maisiúcháin ann ag bloic adhmaid. Ba bhreá an bronntanas é do mhúinteoir nó do scoláire ar bith nó mar leabhrán fiúntach eolais don ghnáthléitheoir.

Níl ann, mar sin féin, ach cnámha an scéil, agus, ar an phraghas, bheinn ag súil le níos mó ábháir ann, cé go gcuireann na húdair sin i dtreo na leabhar seo a leanas mar fhoinsí breise:

McAlister, R. A. S. Studies in Irish epigraphy: a collection of revised readings of the ancient inscriptions of Ireland, 3 vol., London: David Nutt, 1897.
McManus, Damian. A guide to Ogham, Maynooth, An Sagart, 1981.
O'Boyle, S. Ogham, the poet's secret, Dublin, Dalton, 1980.
Sharkey,m J. Ogham monuments in Wales, Lanerch Publishers, 1992.

Is leabher le coinneáil é Ogham agus gan a thabhairt ar iasacht uait in am ar bith.


Michael Everson, Evertype, Dublin, 2001-09-21